Galicia aposta por unir industria e natureza coa Lei de recursos naturais

Galicia é unha das comunidades con máis recursos naturais de Europa: vento, auga, masa forestal ou minerais que xa hoxe sustentan boa parte da actividade enerxética e industrial. A Xunta quere que esa riqueza se traduza de forma directa en emprego, investimento e mellores condicións de vida para a cidadanía galega, e non só en beneficios empresariais. 

Con ese obxectivo nace a Lei de promoción dos beneficios sociais e económicos dos proxectos que utilizan os recursos naturais de Galicia, coñecida como Lei de recursos naturais, que entrou en vigor en xaneiro de 2025. A norma preséntase como un dos piares da nova estratexia industrial do Goberno galego e fixa unha idea central: os proxectos que aproveiten recursos naturais deberán deixar un retorno claro no territorio onde se instalan e no conxunto do país.

Ademais, parte dunha clara premisa: Galicia non ten que elixir entre economía e natureza, senón que aspira a un modelo que combine desenvolvemento industrial, protección ambiental e cohesión social. Ese equilibrio e perspectiva de futuro, segundo defende a Consellería de Economía e Industria, é o que debe permitir construír unha Galicia máis moderna, competitiva e próspera nas vindeiras décadas.

Que regula a Lei de recursos naturais?

A norma aplícase aos proxectos de produción de enerxía renovable, ás iniciativas que requiren concesións de auga e ás actividades mineiras ou de explotación do subsolo que dependan da autorización da Xunta. En todos estes casos, o aproveitamento do recurso xa non se analizará só desde o punto de vista técnico e ambiental, senón tamén en clave social e económica.

Para iso, a lei introduce varias obrigas e ferramentas:

• Avaliación conxunta ambiental e socioeconómica. Os beneficios sociais e económicos de cada proxecto intégranse na avaliación de impacto ambiental. Mesmo cando esta non sexa preceptiva, esixiráselle igualmente ao promotor un estudo de impacto social e económico que se terá en conta no procedemento de autorización.

• Sistema de indicadores. Implantarase un conxunto de indicadores sobre emprego, investimento, participación local ou impacto no territorio, que permitirán medir de maneira obxectiva o que achega cada proxecto á zona na que se implanta.

• Instrumentos financeiros de apoio. A Xunta prevé ferramentas financeiras específicas para impulsar aqueles proxectos que, ademais de ser viables e respectuosos co medio, xeren un retorno significativo en forma de emprego, reinvestimento ou rebaixa de custos enerxéticos.

Do mesmo xeito, entre os aspectos que se terán en conta, figuran a creación e mantemento de emprego directo e indirecto, a xeración de traballo cualificado, o fomento do emprego feminino, a participación de investidores e empresas locais ou a repercusión na factura enerxética de fogares e industrias da contorna.

Industria e medio ambiente, aliados

Unha das mensaxes que transmite a nova lei é que desenvolvemento industrial e protección ambiental non teñen por que ser obxectivos opostos. Durante anos, o debate público presentou con frecuencia esta relación como unha dicotomía: ou se medra economicamente, ou se preserva o entorno. A norma pretende romper con ese esquema.

O texto ten un carácter ordenador e integrador: non se concibe como un freo á actividade económica, senón como unha maneira de regular e orientar o crecemento cara a modelos máis innovadores e sustentables. A idea é que sectores como a industria, a actividade agroforestal ou a xeración de enerxía poidan avanzar en harmonía co medio ambiente, xerando valor engadido e emprego sen comprometer a riqueza ecolóxica do territorio. 

Así mesmo, a Lei de recursos naturais alíñase cos obxectivos fixados no informe europeo sobre o futuro da competitividade da UE e busca situar Galicia como referente en economía circular, bioeconomía e produción sustentable. O aproveitamento dos recursos autóctonos enténdese como unha oportunidade para reducir a dependencia enerxética exterior, combater o cambio climático e consolidar un tecido industrial de longo percorrido.

Medidas concretas

Alén dos principios xerais, a lei incorpora unha serie de medidas específicas que afectan ao día a día de empresas e fogares galegos:

• Rebaixa da factura eléctrica e máis autonomía enerxética. A Xunta defende que a norma permitirá abaratar a factura da luz de familias e empresas, ao favorecer un despregue ordenado das renovables e aumentar a autonomía enerxética da comunidade. A participación da Administración nos proxectos, a través da Sociedade Recursos de Galicia (RDG), concíbese como unha vía para garantir que parte dos beneficios se reinvistan na economía galega.

• Impulso ao autoconsumo en áreas empresariais. A lei inclúe unha regulación específica para facilitar o autoconsumo eléctrico en polígonos e parques empresariais. Prevese flexibilizar cuestións urbanísticas como as alturas máximas ou a edificabilidade para permitir a instalación de infraestruturas enerxéticas eficientes en parcelas e cubertas de naves, co obxectivo de reducir custos e facer máis competitivas as pequenas e medianas empresas.

• Canon á eólica mariña. Créase un canon á eólica mariña destinado a compensar as afeccións ambientais e socioeconómicas que poidan xerar as instalacións de aeroxeradores no litoral galego. Eses ingresos deberán reverter no territorio afectado.

• Fondo contra os grandes incendios. A norma contempla un fondo con achegas públicas e privadas para financiar actuacións de recuperación en zonas afectadas por incendios de incidencia singular, un mecanismo pensado para acelerar a restauración ambiental e apoiar ás comunidades damnificadas.

• Mercado voluntario de créditos de carbono. Outro dos instrumentos fundamentais é a regulación dun mercado voluntario de créditos de carbono que permitirá monetizar a captación de CO₂ asociada a determinadas actividades. A intención é incentivar proxectos que reduzan emisións ou aumenten a absorción de carbono, ofrecendo unha contraprestación económica a quen contribúa a eses obxectivos.

Exemplos en marcha: repotenciación eólica e descontos na luz

A Xunta liga a filosofía da Lei de recursos naturais con medidas xa adoptadas no ámbito da enerxía eólica. Un dos eixes é a repotenciación de parques antigos, é dicir, substituír aeroxeradores de primeira xeración por equipos máis modernos e eficientes. 

Segundo os datos da Consellería de Economía e Industria, en Galicia existen 20 parques eólicos susceptibles de repotenciación por superar os 25 anos de antigüidade. Un estudo da Universidade de Vigo estima que neses parques se poderían retirar arredor de 582 aeroxeradores (pasando de 733 a 151, unha redución próxima ao 79 %) e, ao mesmo tempo, aumentar un 34,5 % a enerxía xerada. A repotenciación permitiría así reducir o impacto visual na paisaxe e, á vez, incrementar a produción de enerxía renovable e consolidar unha industria asociada á reciclaxe e reutilización de compoñentes. 

A conselleira de Economía e Industria, María Jesús Lorenzana, defendeu que estas actuacións son elementais para abaratar a factura eléctrica dos fogares e do tecido produtivo. Como exemplo, a Xunta lembra a aprobación da excepcionalidade para os dous primeiros parques eólicos que subministrarán enerxía á planta de Ferroatlántica en Sabón e que, ao mesmo tempo, permitirán aplicar descontos na factura da luz dun 30 % a unhas 46.000 persoas de 17 concellos, incluíndo familias e pequenas e medianas empresas, cun impacto estimado de 15 millóns de euros en bonificacións.

En paralelo, o Goberno galego anunciou que esixirá aos promotores de novos parques eólicos que vendan polo menos o 50% da enerxía a consumidores galegos, co obxectivo de reforzar o vínculo entre o aproveitamento do vento e o beneficio directo sobre a cidadanía e as empresas da comunidade.

Un modelo en debate: o recurso contra a repotenciación eólica

O despregue deste modelo non está exento de controversia política e xurídica. O Goberno central presentou un recurso de inconstitucionalidade contra as medidas de repotenciación eólica aprobadas pola Xunta. Desde a Consellería de Economía e Industria considérase que este recurso non defende os intereses de Galicia nin dos galegos, e advirten de que a súa suspensión tería efectos negativos sobre o medio ambiente, a paisaxe e a dispoñibilidade de enerxía renovable a mellor prezo. 

Por iso, fronte a esa posición, o Executivo autonómico insiste na necesidade de “cambios valentes” nas políticas enerxéticas, apelando a un triángulo industria–administración–cidadanía que permita un desenvolvemento renovable socialmente xusto. A finalidade, subliñan desde o Goberno galego, é que convivir preto dun parque eólico se perciba como unha oportunidade e non como unha ameaza, sempre que exista unha redistribución clara dos beneficios e se respecten os estándares ambientais.

A tramitación do novo Plan sectorial eólico, que incluirá zonas de aceleración para renovables, unha base de datos cartográfica detallada e un amplo estudo ambiental estratéxico, encádrase tamén neste marco normativo e na vontade de achegar maior seguridade xurídica a empresas e territorio.

Galicia como territorio de referencia en sustentabilidade

Máis alá do debate político, a Lei de recursos naturais forma parte dunha aposta máis ampla por situar Galicia como referente en xestión sustentable e aproveitamento responsable dos seus recursos. Con ela, a Xunta proxecta a imaxe dunha comunidade que combina innovación, tradición e responsabilidade ambiental, apoiándose na súa riqueza natural, que está por riba da media estatal. 

Neste sentido, a norma transmite unha mensaxe dobre. Por unha banda, que é posible aproveitar os recursos sen depredar o medio e que ese aproveitamento é necesario para soster unha industria moderna e competitiva. Porén, ao mesmo tempo, a norma tamén deixa claro que os beneficios deben quedar en Galicia en forma de emprego, investimento, investigación e mellora da calidade de vida. 

En definitiva, a Lei de recursos naturais aspira a converterse nunha ferramenta fundamental para transformar a riqueza do vento, da auga ou da terra en riqueza social, reforzando o vínculo entre os grandes proxectos enerxéticos e industriais e o benestar cotián das persoas que viven en Galicia.